كاركردهای سیاسی–اجتماعی پیامک یا SMS ( جنگ ها و شورش های پیامکی ! )
نویسندگان مقاله با عطف توجه به گسترش بیسابقه این ابزار ارتباطی در سطح جامعه و بویژه جوانان و دغدغههای حاصل از آن، با دستمایه قراردادن نظریه كاركردگرایی، به طرح نكات فنی و تكنیكی از SMS مبادرت ورزیده و به طرح ویژگیها و كاربردهای آن پرداختهاند.
SMS یا سرویس پیام كوتاه، در زمره آخرین دستاوردهای فناوری ارتباطی در یك دهه اخیر، طیف وسیعی از كاركردها و در مواردی كژكاركردیها در سطح جهان و جامعه ایران را به همراه داشته است. نویسندگان مقاله با عطف توجه به گسترش بیسابقه این ابزار ارتباطی در سطح جامعه و بویژه جوانان و دغدغههای حاصل از آن، با دستمایه قراردادن نظریه كاركردگرایی، به طرح نكات فنی و تكنیكی از SMS مبادرت ورزیده و در ادامه مقاله، به طرح ویژگیها و كاربردهای آن پرداختهاند.
تاریخچه SMS در ایران و كاركردهای گوناگون، بویژه كاركردهای سیاسی - انتخاباتی و رقابتی آن در دو انتخابات اخیر كشور، بخش دیگری از این پژوهش را تشكیل میدهد.
نویسندگان اثر، در آخرین بخش مقاله، تجربه برخی كشورهای توسعه یافته در اروپا و اقیانوسیه، كشورهای شرق آسیا و خاورمیانه را نیز مورد توجه قرار داده و نسبت میان SMS با موضوعاتی نظیر انتخابات، جنبشهای سیاسی و دموكراسی را به بحث و بررسی كشیدهاند.
SMS یا سرویس پیام كوتاه(3)، به عنوان یك ابزار نوین ارتباطی، دارای كاركردهای گستردهیی در حوزههای گوناگون اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی است. امروزه، سیستم پیام كوتاه به عنوان راهكارهای تازه برای سرعت بخشیدن به امور روزمره – به طور جدی - نظر طیف وسیعی از افراد جامعه، بویژه جوانان و فعالان سیاسی را، به خود جلب كرده است.
SMS را، میتوان به عنوان تحولی تازه در ابزارهای اطلاعرسانی به شمار آورد، كه با توجه به ویژگی این سیستم، از جمله سرعت انتقال، تنوع مطالب و ارزان بودن آن، میتواند براحتی دراختیار مخاطبان قرار گیرد. با توجه به امكان اطلاعرسانی گسترده این سیستم، كاربرد آن تنها محدود به امور اقتصادی و اداری نمیشود، بلكه، وارد حوزههای دیگری از جمله عرصه سیاست نیز شده، حوزههای رسمی جامعه را به گونهیی جدی تحت تأثیر فرهنگ و فضای ویژه خود قرار داده است. SMS، در عمر كوتاه خود توانسته است بسادگی ساختارهای از پیش تعریف شده و مسلط جامعه را نادیده بگیرد و با وجود كاركردهای مثبت و عملی، در بعضی موارد، دچار كژكاركردیهایی نیز شده است تا جایی كه كاربرد افراطی و گاه هنجارشكنانه و تخریبی SMS، موجب نگرانی نهادهای سیاسی و اجتماعی شده و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، را بعنوان متولی رسمی و دولتی این شبكه، به چارهاندیشی جدی در زمینه كنترل SMS – بویژه در امور سیاسی - واداشته است.
در كشورهای در حال گذار به دموكراسی و در حال توسعه كه تجربه بهرهگیری از ابزارهای نوین ارتباطی را دیرهنگام یافتهاند، SMS میتواند به عنوان یكی از راهكارهای برون رفت از محدودیتهای سیاسی – اجتماعی به شمار آید. زیرا، با توجه به سرعت انتقال آن، میتواند طیف وسیعی از افراد جامعه را مخاطب قرار دهد.
در ایران نیز، با توجه به فضای سیاسی موجود و قوانین جاری - كه ورود به بسیاری از حوزهها را برنمیتابد - پیامهای فرستاده شده میتواند بیانگر فرهنگ سیاسی و نشاندهنده خواستههای جامعه برای ایجاد دگرگونی در نهادهای سیاسی و اجتماعی باشد.
این نوشتار، به دنبال پاسخگویی به این پرسش است كه: SMS، به عنوان یك ابزار ارتباطی جدید دارای چه كاركردهای سیاسی - اجتماعی در سطح جهان و از جمله در ایران است.
در این پژوهش، فرضیه نگارندگان این است كه SMS، به عنوان ابزار نوین اطلاعرسانی، علاوه بر داشتن كاربردهای گسترده در حوزههای گوناگون سیاسی – اجتماعی، دچار كژكاركردهایی نیز شده است و این كژیها، در درازمدت، درچارچوب كاركردهای درست، مستحیل و به حاشیه رانده خواهد شد.
مفروضات این مقاله عبارت است از:
1 - پذیرش SMS، به عنوان یك ابزار نوین ارتباطی و اطلاعرسانی و یك رسانه همگانی محدود،
2 - تأثیرگذاری این وسیله در زندگی سیاسی - اجتماعی جامعه، بویژه جوانان.
الف) مباحث نظری
1 - الف: طرح دیدگاههایی از منظر جامعهشناسی
ابزارهای ارتباطی در جامعه، به عنوان وسایل و مكانیسمهای اطلاعرسانی، اعمال قدرت، كنترل، مدیریت و نوآوری به شمار میرود. رسانههای همگانی در سطح جامعه، جایگاهی را اشغال كرده، كه از آن جایگاه به طور فزایندهیی مسایل و امور عمومی مطرح شده، بزرگنمایی و یا كوچكنمایی میشود. ابزارهای ارتباطی، از یك سو، هنجارها و قواعد مربوط به خود را ابداع میكنند و توسعه میدهند، كه این قواعد و هنجارها، حلقههای اتصال به جامعه و نهادهای اجتماعی محسوب میشود و از سوی دیگر، خود توسط جامعه تنظیم میشود و تحت نظارت قرار میگیرد.
پژوهشگران بسیاری، با ارایه نظریاتی از دیدگاه جامعهشناسی، سعی در تبیین و تشریح كاركردهای رسانهها و چگونگی عملكرد آنها در سطح جوامع داشته و برای نظریهها، سه كار ویژه؛ توصیف، تبیین و پیشبینی پدیدهها و رخدادها را منظور كردهاند. ما نیز، از منظر نظریه كاركردگرایی، به طرح و بررسی ابعاد مختلف SMS خواهیم پرداخت.(4)
2 - الف: نظریه كاركردگرایی (5)
در این نظریه، جامعه به عنوان شبكه سازمان یافتهیی از گروههای در حال همكاری است كه به شیوهیی تقریباً منظم و منطبق بر مجموعهیی از قوانین و ارزشها تلقی می شود كه بیشتر اعضا در آن شریكند و به جامعه، به عنوان نظامی ثابت و در عین حال متمایل به سمت تعادل نگریسته میشود. یعنی، تمایل به حفظ سامانهیی كه به شكل متوازن و هماهنگ عمل میكند. در این نظریه، هر گروه یا نهاد، كاركرد خاصی دارد و سیستم، در مجموع به بقای خود ادامه خواهد داد.
این نظریه، در پی بررسی چگونگی ساخته شدن الگوهای رفتاری نیز هست. زیرا، الگوهای رفتاری، زمانی شكل میگیرد، كه از نظر كاركردی مفید باشد. بنابراین، الگوها برای برآوردن نیازها سربرمیآورد و با تغییر نیازها، آنها نیز از بین میرود.(6) بر اساس این نظریه، جامعه و «كلها»(7) و یا نظامهای اجتماعی یكپارچه، هماهنگ و منسجم در نظر گرفته میشود؛ كه در آنها، بخشهای مختلف برای حفظ توازن، اجماع و نظم اجتماعی، به نحوی مطلوب عمل میكنند. به عبارت دیگر، جوامع به ارگانیسمهایی میماند كه از نقطه نظر بخشهای متشكل و یا زیرمجموعههای(8) خودشان تحلیل میشود. همه این بخشهای متشكل باید به گونهیی كارآمد عمل كنند، تا تندرستی و بهزیستی این ارگانیسم حفظ شود.(9)
بنیان كاركردگرایی، بر این واقعیت استوار است كه همه سنتها و مناسبات و نهادهای اجتماعی، دوام و بقایشان به كار یا وظیفهیی بستگی دارد كه در نظام اجتماعی یعنی «كل» بر عهده دارند. آنچه مطرح است، فایده و سودمندی آنها در كل نظام است؛ زیرا، مبادله را تسهیل میكنند تا همه گروههای درگیر از آن بهره جویند. نهادهای موجود حتا اگر از دید اقتصادی سودمند نباشند، از جهات غیراقتصادی سودمندند. یعنی؛ در كل نظام اداری كار و وظیفهاند. (10)
كاركرد دو حالت عمده پیدا میكند؛ یكی حالت مثبت و دیگری حالت منفی.
كاركرد مثبت: عملی است سودبخش كه در جهت انسجام جامعه صورت گیرد. هنگامی میتوان نتیجه كاركرد را مثبت دانست كه در جهت استحكام و انسجام جامعه پیش رود. نهایت عمل و علاقه كاركردگراهای انسجامی این است كه به انسجام جامعه و از آنجا به ثبات و همبستگی برسد.
كاركرد منفی: اگر كاركرد منفی باشد، جامعه قطعاً به طرف پریشی اجتماعی(11) و ناپایداری(12) پیش میرود. یعنی، جامعه در حالت ناپایداری قرار میگیرد. كاركردگراها معتقدند، در این شرایط دو حالت ممكن است پیش آید: شكل اول، این كه كاركرد منفی، آن اندازه قدرتمند و قوی است كه به طور جدی سیستم را دچار مشكل میكند و جامعه دچار حالتهای آسیبی میشود؛ از این رو، جامعه به انفجار كشیده میشود و حتا، ممكن است از بین برود؛ این یك كاركرد منفی است. لیكن، در عمل این طور نمیشود؛ زیرا، جامعه دارای خصلت ترمیمپذیری است. بنابراین، اگر كاركرد منفی به حالت ترمیمپذیری تبدیل شود، آنگاه، نه تنها حیات جامعه را ابقا میكند، بلكه، ممكن است جامعه را به طرف تكامل نیز بكشاند. پس، كاركرد منفی از نظر كاركردگراها، امری است ویرانگر و چون سیستم اجتماعی یك نظام حیاتی است، به هر شكل ممكن، با كاركردهای منفی مبارزه خواهد كرد تا از طریق ترمیمپذیری، آن را به كاركرد مثبت تبدیل كند. (13)
در یك جمعبندی نهایی، میتوان گفت تغییرات اجتماعی، تعادل و ثبات جامعه را از هم میپاشد. اما، پس از هر تغییر، جامعه به سرعت به تعادل جدیدی دست مییابد. اگر تغییر اجتماعی خاصی، نوعی تعادل موزون و سازگار ایجاد كند، به آن تغییر به عنوان عاملی كه دارای كاركرد مثبت است، نگاه میشود. ولی، اگر این تغییر باعث از بین رفتن تعادل گردد، دارای كاركرد منفی است و اگر این تغییر هیچ نوع تأثیری نداشته باشد، بدون كاركرد است.(14)
لاسول، نخستین جامعهشناسی بود كه چارچوب مشخصی درباره كاركردهای متفاوت ارتباطات در جامعه به دست داد. فرض كلی تحلیل كاركردی بر این اصل استوار است كه ارتباطات در جهت یكپارچگی، تداوم و نظم جامعه عمل میكند؛ هرچند كاركردگرایان به این نكته نیز واقف بودند كه رسانهها میتوانند برای جامعه كاركرد بد هم داشته باشند. (15)
سازوكارهایی كه نقش وسایل ارتباطی را در جامعه معین میكند، در درجه اول نیازها و تقاضاهای اعضای جامعه است؛ چه به صورت فرد و چه به صورت مجموعه. با پاسخ گفتن به هر یك از تقاضاهای مجزا، به طور یكنواخت ابزارهای اطلاعرسانی به كل جامعه سود میرسانند. (16)
این رویكرد، فعالیت رسانه ها در جامعه را؛ رفع نیازهایی چون تداوم، نظم، یكپارچگی، هدایت و سازگاری میداند. از این دیدگاه، جامعه از عناصر مختلفی تشكیل شده كه بر یكدیگر متكی است و به صورت یك نظام در محیط خود فعالیت میكند. وسایل ارتباطی، یكی از عناصر زیر مجموعه نظام محسوب میشود. هر یك از این عناصر در كل نظام، كاركرد ویژهیی را انجام میدهد و به گونهیی به رفع نیازهای آن میپردازد. زندگی اجتماعی سازمان یافته، نیاز به همكاری مداوم و مستمر بین بخشهای مختلف آن در محیط اجتماعی دارد. این ابزارها – بر اساس این رویكرد - بخشهای مختلف نظام را به یكدیگر مرتبط میسازد و از این طریق نظم و یكپارچگی درونی نظام را تضمین كرده و ظرفیت پاسخگویی آن را در بحرانها – بر اساس واقعیتها - افزایش میدهد.حمید رضا ترکمندی ، زیباوب www.zibaweb.com
مكانیسمهایی كه بر اساس آنها دستگاههای ارتباطی به جامعه كمك میرساند، قبل از هر چیز تقاضاها و نیازهایی است كه شهروندان - چه به صورت فردی و چه به صورت جمعی - در جامعه احساس میكنند. با پاسخی كه رسانهها به هر یك از تقاضاها به طور جداگانه میدهند، جامعه نیز از فواید آن بهرهمند میشود. (17)
با توجه به مطالب ارایه شده، كاركردهای اصلی رسانههای همگانی و وسایل ارتباطی نوین در جامعه، عبارت است از:
1 - 2 - الف: اطلاعرسانی
- اطلاعات لازم را درباره رخدادها و شرایط جامعه و جهان فراهم میسازند.
- به روابط قدرت اشاره میكنند.
- تسهیل كننده نوآوری، سازگاری و پیشرفت هستند.
2 - 2 - الف: ارتباطدهی(18)
- توجیه كننده، تعبیر كننده و توصیه كننده درباره معانی رخدادها و اطلاعات هستند.
- كاركرد دوگانه در پشتیبانی و یا عدم پشتیبانی از اقتدار و ارزشهای حاكم ایفا میكنند.
- جامعهپذیری را بر عهده دارند.
- عهدهدار ایجاد هماهنگی بین فعالیتهای پراكنده هستند.
- بعضاً، بنا كننده وفاق و گاه، چند دستگی و شقاقاند.
- تعیین كننده اولویتها و اعلام كننده موقعیتها هستند.
3 - 2 - الف: تداوم بخشی(19)
- تقویت بنیانهای فرهنگی را بر عهده دارند.
- ادغام و حفظ ارزشهای مشترك را در دستور كار خود دارند.
4 - 2 - الف - مفرح سازی
- فراهم كننده زمینههای سرگرمی و تفریح، انحراف ذهنی از مشكلات و ابزار تسكین فردی و اجتماعیاند.
- كاهش دهنده تنشهای اجتماعی هستند.
5 - 2 - الف: تحریك پذیری(20)
- وسایل ارتباطی، ابزار مبارزه برای اهداف اجتماعی در حوزههای: سیاسی، جنگ، توسعه اقتصادی، كار و بعضی مواقع، مسایل مذهبی هستند. (21) واقعیت آن است كه پیشرفت و گسترش فناوریهای جدید ارتباطی در سازماندهی و بسیج منابع، نقش تعیین كننده ایفا میكند. امكان ایجاد شبكههای ارتباطی با گسترش رسانههای عمومی و ابزارهای ارتباطی، از گسترش راهها و چاپ تا تلگراف، تلفن، رادیو، تلویزیون، شبكههای رایانهیی و تلفن همراه افزایش یافته است و این ابزارهای ارتباطی، زمینه لازم را برای جنبشهای جدید ایجاد كرده است تا پیام خود را سریع و آسان منتقل كنند.(22) بنابراین، میتوان اظهار داشت كه جنبشهای نوین اجتماعی - با بهرهگیری از ابزارهای ارتباطی - میتوانند به ایجاد هویتهای جدید اجتماعی، دانش و اطلاعات در سطح جوامع پرداخته و همانند ابزاری كارآمد در سازماندهی و انسجامبخشی به افكار عمومی ایفای نقش نمایند. (23)
ب) SMS؛ به مثابه ابزاری ارتباطی
1 - ب: SMS چیست؟ (مشخصات فنی)
شبكههای تلفن همراه را میتوان از فناوریهایی محسوب كرد كه در سالهای اخیر رشد چشمگیری داشته است. این تكنولوژی، به دارندگان تلفن همراه این اجازه را میدهد كه از هر نقطه در محدودههای جغرافیایی مورد پشتیبانی، با سایر دستگاههای تلفن همراه و یا تلفن معمولی قرار گیرند. یكی از قابلیتهایی كه در این شبكهها فراهم آمده و مورد استقبال قرار گرفته؛ امكان مبادله پیامهای متنی از طریق دستگاههای تلفن همراه است. این قابلیت؛ كه سرویس پیام كوتاه نام دارد، در سال 1991 میلادی وارد چرخه وسایل ارتباطی شده و در سال 1998 در جایگاه واقعی خود قرار گرفته است. موفقیتی كه امروز برای این خدمترسانی مشاهده میشود، به هیچوجه درابتدا، قایل پیشبینی نبوده است. اگر بپذیریم كه هر نسلی از فناوریها، یك نقطه اوج دارد، SMS را میتوان نقطه اوج نسل سوم پیامرسانی متنی دانست. (24)
بر اساس استاندار تعیین شده، طول پیام مجادله شده بین دو دستگاه تلفن همراه، میتواند حداكثر 160 كاراكتر باشد كه با توجه به چگونگی ذخیرهسازی دادهها، در 140 بایت ذخیره میشود. این سیستم، قابلیت فرستادن پیام از «یك مشترك به مشترك دیگر»(25) و همچنین «از یك مشترك به چند مشترك»(26) را داراست. (27)
سیستم SMS، از تنوع سرویسهای بسیار مختلفی؛ مانند پست الكترونیكی، فاكس و پیجر بهره میبرد و سایر بستههای اطلاعاتی، مثل نرخ سهام، سودها، محاسبات بانكی، موجودی حسابها و بسیاری از اطلاعرسانیهای دیگر نیز، توسط SMS، قابل اجرا است.(28)
2 - ب: ویژگیهای SMS
SMS، همزمان، از ویژگیهای یك ابزار «ارتباطی» و نیز ابزار «رسانهیی» برخوردار است.
از ویژگیهایی ارتباطی SMS، میتوان به سرعت بالا، ناهمزمانی ارتباط گوینده و مخاطب، ارتباط كوتاه، قابلیت فرستادن همزمان برای همه افراد، ارزان بودن، نوشتار تصویری و قابلیت ذخیره سازی برای مدت طولانی اشاره كرد، كه این ویژگیها از آن یك ابزار ارتباطی متمایز ساخته است. (29)
سیستم پیام كوتاه، برعكس تلفن ثابت، شرایط تطبیقی خوبی با زندگی ماشینی دارد. كوتاه بودن پیام، متناسب با شرایط زمانی و زندگی ماشینی عصر ما، به گونهیی است كه افراد جامعه در این شرایط میخواهند در كوتاهترین زمان، مقصود خود را بیان كنند و از لحاظ ارتباطی، سرعت بیان SMS، همانند تنظیم خبر درلید است. (30)
ادبیاتی كه در سیستم پیام كوتاه استفاده میشود – بخصوص در بین گروههای سنی پایین -، ادبیات خاص، غیررسمی و قابل تأمل است و در مبادلات متنهای SMS، ادبیات متناقض، بفراوانی دیده میشود. وجود تناقض، باعث شده كه SMS در بین جوانان گسترش پیدا كرده و از جذابیت و كشش بالایی برخوردار باشد. فراوانی این دایره لغوی، موجب ایجاد میل و علاقه بسیار در جوانان برای استفاده از این فناوری شده است.(31)
SMS، همچنین دارای ویژگیهای رسانهیی و شامل مصادیق زیر است:
1 - سرعت عمل، 2 - دسترسی دایم، 3 - فراگیری مخاطبان در میان تمام اقشار و لایههای اجتماعی، 4 - خصوصی (غیردولتی) بودن، 5 - فردی بودن (عمومی نبودن).
این ویژگیها، SMS را به یك رسانه دلخواه تبدیل كرده است. اگر یكی از اساسیترین وجوه یك رسانه را، وجه اطلاعرسانی آن بدانیم، درخواهیم یافت – بویژه در مقاطعی معین و همزمان با وقوع برخی حوادث سیاسی – اجتماعی – كه SMS، كاركرد اطلاعرسانی خود را به بهترین وجه اجرا كرده است. (32)
3 - ب: كاربردهای SMS
یكی از بزرگترین كاربردهای SMS، استفاده از آن به عنوان روشی برای اطلاعرسانی است. SMS میتواند برای انتقال تمامی اطلاعاتی كه از متن كوتاهی تشكیل شده، استفاده شود. اطلاعاتی نظیر اخبار ورزشی یا اطلاعات پرواز، اطلاعات هواشناسی، قیمت سهام، اطلاعات حسابهای بانگی و تغییرات اخبار خبرگزاریها، از جمله این كاربردها است. امروزه، همچنین در مكاتبات از راه دور، SMS، جایگزین مناسبی برای نامه پستی (E - mail) شده است. (33)
از دیگر كاربردهای SMS، میتوان به تجارت الكترونیكی از طریق SMS اشاره كرد. با افزوده شدن قابلیت نوشتاری و خدمات پیام كوتاه به گوشیهای تلفن همراه، این وسیله به عنوان ابزای نیرومند در تجارت الكترونیكی نیز مطرح شده است. (34)
همچنین، فرستادن پیام كوتاه از راه شبكه جهانی (web)، از جمله كاربردهای دیگر SMS است. یعنی، افراد از هر جای دنیا میتوانند SMS بفرستند و یا دریافت كنند. (35)
یكی دیگر از كاربردهای SMS – كه از حدود چهار سال پیش در دنیا مطرح شده - استفاده از این خدمترسانی در شبكههای مختلف تلویزیونی و ماهوارهیی است. موضوع پیام كوتاه، در ارتباط با تلویزیون، هنگامی مطرح میشود كه برنامهریزان یك شبكه تلویزیونی بخواهند برنامههای «اینتراكتیو» (دوسویه)،(36) ارایه دهند. (37) شبكههای تلویزیونی، به سه دلیل عمده تلاش میكنند برنامهها و سیستمهای خود را «دو سویه» (اینتراكتیو) كنند: 1 - سودآور شدن برنامهها، 2 - افزایش تعداد بیننندگان، 3 - تأثیرگذاری بر افكار عمومی.
پ) SMS، در ایران
1 - پ - تاریخچه SMS در ایران
راه اندازی و بهرهبرداری از نخستین مرحله شبكه تلفن همراه در سطح كشور، در مرداد ماه سال 1373، فقط برای شهر تهران و با استفاده از 24 ایستگاه فرستنده و گیرنده رادیویی و با ظرفیت 9 هزار و 28 مشترك آغاز شد. (38)
SMS نیز در ایران، با تأخیر به بهرهبرداری رسید. در اواخر سال 1381 (اوایل 2003 میلادی)، كه در اكثر نقاط دنیا SMS به عنوان یك سرویس كاملاً جاافتاده و پركار مطرح بود، این خدمترسانی در شبكه ایران راه اندازی شد. همان طور كه خود شبكه تلفن همراه، ده سال دیرتر وارد ایران شد، سرویس پیام كوتاه هم، تقریباً ده سال بعد از ورود تلفن همراه به ایران، به مشتركان ارایه شد. در سال 1381، تعداد مشتركان SMS، 268 هزار نفر بود. ولی، همپای فراگیر شدن تلفن همراه، بر تعداد مشتركان افزوده شد. (39) در حال حاضر، تعداد مشتركان سرویس پیام كوتاه در كشور 289/385/15 نفر است.(40) البته، باید در كنار این تعداد، 460 هزار مشترك تلفن همراه تالیا و یك میلیون مشترك همراه ایرانسل را، نیز در نظر گرفت. شركت ارتباطات سیار، همچنین پیشبینی میكند كه شمار مشتركان در تابستان سال 1386، بالغ بر 20 میلیون نفر خواهد رسید.
2 - پ: كاركرد SMS در ایران
پیش از پرداختن به كاركردهای SMS در ایران، باید ابتدا ویژگیهای SMS را مورد بررسی قرار دهیم تا با شناخت این ویژگیها، درك روشنتری از كاربردهای این ابزار نوین ارتباطی به دست آوریم:
از ویژگیهای قابل تأمل كاربردی SMS در ایران، میتوان به جایگزینی بسیاری از تعاملات درون گروهی و دستاویز قرار دادن این سیستم مخابراتی، به جای مراودات رودررو و چهره به چهره اشاره كرد. فضای آزاد SMS، برای مخاطبان نوعی قدرتنمایی شخصی را به وجود آورده كه باعث علاقمندی هر چه بیشتر مردم به این پدیده شده است.
عمدهترین مصرف كنندگان سامانه پیام كوتاه در ایران، جوانان هستند، كه با توجه به جذابیتهای فنی آن و نیز نبود و یا كمبود بسیاری از امكانات اولیه برای پركردن اوقات فراغت، ترجیح میدهند با فرستادن و دریافت تازهترین شوخیها، لطیفهها و قصههای كوتاه – كه گاه رنگ و بوی سیاسی نیز به خود میگیرد - اوقات فراغت خود را بگذرانند. (41) بر اساس آمار شركت ارتباطات سیار، در حال حاضر، روزانه 40 میلیون SMS در كشور مبادله میشود. در مورد سالهای گذشته، اطلاعات موجود حكایت از آن دارد كه از 29 اسفند 1383 تا 13 فروردین 1384، روی هم رفته، 59 میلیون و 700 هزار پیام كوتاه فرستاده شده بود. در نوروز سال 1384، داد و ستد SMS به مرز 50 میلیون رسید. در سال 1385، شمار 339 میلیون و 900 هزار پیام كوتاه فرستاده شد. (42) تبادل 118 میلیون و 200 هزار پیام كوتاه در نخستین روز سال نو (1386) در شبكه ارتباطات سیار، موجب شد ركود تبادل SMS در كشور شكسته شود. ركورد قبلی، ناظر بر فرستادن 72 میلیون SMS در روز عید غدیر (18/10/1385) و 71 میلیون در روز قبل از آن بود. همچنین، ركورد پیشین ترافیك روزانه تبادل تبادل SMS در كشور با 58 میلیون پیام در روز 30 آذرماه (1385) ثبت شده است. در حال حاضر، سرانه بهرهگیری از سرویس پیام كوتاه برای هر ایرانی، 2 تا 3/2 پیام در روز است. این، در حالی است كه این میانگین در دیگر نقاط جهان به 1 تا 5/1 پیام در روز میرسد(43) و نكته جالب آنكه اوج زمان مبادله پیامهای كوتاه، از ساعت 22 تا یك بامداد است.
این حجم فزاینده SMS، حاكی از محبوبیت وجهه نظر كاربردی آن در ایران است. دلایل محبوبیت این فناوری نوین نزد ایرانیان، عبارت است از:
1 - 2 - پ - دلیل اقتصادی
اولین دلیل به كارگیری فراوان SMS، مقرون به صرفه بودن تعرفه آن در مقایسه با تعرفه مكالمه تلفنی است. در حال حاضر، هزینه فرستادن هر SMS برابر با 30 درصد یك دقیقه مكالمه (معادل 144 ریال در مقابل 447 ریال هزینه مكالمه موبایل برای 10 پالس در دقیقه) است.
2 - 2 - پ - وجود محدوددیتهای مطبوعاتی و رسانهیی
ارایه برنامههای جهتدار و یكسویه از سوی رسانههای دولتی و اعمال كنترل و فیلترینگ بر رسانههای غیردولتی، فضای تبادل اراء و نظریات را درجامعه تا حد زیادی محدود كرده و در عمل رسانههای آزاد و مستقل، اعم از رادیو و تلویزیون، ماهواره، مطبوعات، اینترنت و … را در تنگنا قرار داده، به طوری كه جوانان برای ابراز عقاید و نظریات خود، به دنبال بدیلی نوین هستند. SMS، از آن جهت كه نقش رسانهیی نیز بازی میكند و در ایفای این نقش از آزادی عمل برخوردار است، مورد توجه و محبوبیت جوانان قرار گرفته است.
3 - 2 - پ - امنیت نسبی فضای پیام كوتاه
اعمال كنترل شدید بر رسانهها، موجب رخت بر بستن امنیت ازعرصه كار رسانهیی شده و كار فراوان رسانهها، همواره در معرض انواع مخاطرات قرار میگیرد. ناشناس بودن هویت تولید كننده پیام درفضای پیام كوتاه، به او مصونیت نسبی میبخشد. به عبارت دیگر، امنیت در فضای رسانهیی پیام كوتاه، هنوز به طور جدی مورد تهدید قرار نگرفته است. این آزادی عمل، به فرستندگان SMS، اطمینان میبخشد كه با امنیت خاطر پیامهایی بفرستند كه بیان آن در سایر رسانهها مقدور نیست.
4 - 2 - پ - نیاز روحی جامعه به تفریح و تفنن
طنز و فكاهی؛ نقش مهم در ایجاد تمدن اعصاب و روان، بویژه در خلال امور روزمره دارد. SMSها، به خاطر ایجاد زنگ تفریحی كوتاه در بین كارهای روزانه، طرفداران فراوانی دارد. فرستادن لطیفه بیشترین كاربرد SMS در ایران است. عمدهترین دغدغههای اجتماعی، محدودیتها و یا تابوهای موجود در جامعه با بیانی لطیف و ظریف مورد نقد قرار میگیرد. به عبارتی دیگر، طنز این اجازه را به افراد میدهد كه به صورت كم و بیش صریح، از وضع سیاسی – اجتماعی كشور انتقاد كنند. نقد اجتماعی با زبانی كنایی، طنز آلود و ظریف – كه بخشی از سنت شفاهی مردم ایران را تشكیل میدهد و ریشه در فرهنگ و ادبیات ایران زمین دارد - در نبودن و یا ضعف احزاب سیاسی، نهادهای مدنی و ابزارهای رسانهیی و اطلاعرسانی، در SMS تبلور یافته و به صورت گسترده به اقشار و گروههای مختلف اجتماعی و سیاسی انتقال مییابد. (44) SMS، گونهای ادبیات ویژه را در ایران گسترش داده، قواعد كلامی را شكسته و وارد حوزه دیگری از كلام شده است كه در مواردی هم، تنشها و تعارضات فرهنگی پدید میآورد و آن هم زمانی است كه تابوهای جامعه به سخره كشیده میشود یا پیامهای زشت و جدایی افكنانه قومی، نژادی، زبانی و جنسیتی مبادله میشود. (45) به همین دلیل، بر اساس آمار منتشر شده توسط وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، در حدود 50 درصد SMSها در ایران، سرگرمی و لطیفه است. به عبارت دیگر، از بین 40 میلیون SMS روزانه، حدود 20 میلیون آنها به طنز، لطیفه و نكته گویی اختصاص یافته است. (46) گرچه، بر طبق نظر سنجیهای مشاركتی انجام شده از سوی نگارندگان این مقاله از طبقات و اقشار مختلف، به تازگی، درصد SMSهای طنز از 50 درصد به 30 تا 35 درصد كاهش یافته و این روند نزولی همچنان ادامه دارد و SMS، به كاركردهای واقعی خود نزدیكتر شده است.
یكی از ویژگیهای این سیستم نوین ارتباطی در ایران، زبان خاصی است كه در SMS به كار میرود. بحث از زبان SMS رااز دو منظر میتوان مورد توجه قرار داد: 1 - به لحاظ نوشتاری 2 - از جنبه ادبی
به لحاظ نوشتاری، SMSها به سه طریق انگلیسی، فنگلیشی و فارسی فرستاده میشود.از آنجا كه فناوری SMS، بر اساس زبان انگلیسی تعبیه شده، طبعاً، به كارگیری آن با این زبان بدون هرگونه مشكلی است. اما، از آن رو كه گروهی از ایرانیان، آمادگی ارتباط به وسیله این زبان را ندارند، از روش دیگری استفاده كردهاند. در این روش، از حروف انگلیسی و واژگان یا كلمات فارسی استفاده میشود كه به آن اصطلاحاً، فنگلیشی یا پینگلیشی میگویند. البته، با گذشت زمان و با ظهور موبایلهایی كه با زبان فارسی سازگار است، این مشكل نیز رفع شده و در حال حاضر، بسیاری از SMSها به زبان فارسی نگاشته میشود.
از زمانی كه امكان فرستادن SMS تصویری نیز فراهم شده، شاید بتوان آن را زبان چهارم SMS دانست.
به لحاظ ادبی، یكسری خصوصیات زبانی در میان بیشتر SMSها مشترك است:
- زبان SMS، زبان طنز است. از پیامهای كوتاه اخلاقی، اطلاعرسانی، مذهبی و ادبی كه بگذریم، در سایر انواع SMSها،این زبان تنها زبان طنز است كه به رسمیت شناخته میشود.
- زبان SMS، زبان ایجاز و اختصار است.
- زبان SMS، زبان محاورهیی است. از برخی گونههای خاص؛ مانند SMS رمانتیك و ادبی كه بگذریم، سایر موارد، زبانی عامیانه و غیر ادبی دارد، كه به گفتار نزدیكتر است تا به نوشتار.
- زبان SMS، زبان گوشه و كنایه است. بسیاری از پیامها، در لفافه و غیرصریح بیان میشود. این امر، ریشه در خصلت كنایهگویی و فرار از صراحت لهجه ما ایرانیان دارد.47
- بعد از بیان ویژگیهای SMS در ایران، كاركردهای آن را میتوان چنین برشمرد:
5 - 2 - پ - كاركرد پیامرسانی
پیامرسانی، همان كاركرد اولیه و ذاتی SMS است كه در همه جای دنیا یكسان است و از آن، به سرویس پیام كوتاه یاد میشود. تفاوت SMS، با مكالمه تلفنی در آن است كه؛ اولی، به نحو نوشتاری است و در موقعیتهای بسیاری كه امكان مكالمه تلفنی وجود ندارد، به خوبی نقش آن را نمایندگی میكند. این كاركرد، از آن رو در ایران مورد اقبال است كه در بسیاری از مواقع،خصوصاً در ساعات كاری روز، شبكه مخابراتی كشور از ارایه ارتباط تلفن با موبایل ناتوان است و به اصطلاح، خطدهی به موبایل، با مشكل روبهرو است.
6 - 2 پ - ایجاد ارتباط انسانی
زندگی، در دورانی كه عصر مدرنیسم و صنعت نام گرفته و در اجتماعی كه دوران گذار خود را میپیماید، آثاری دارد كه یكی از آنها قربانی شدن روابط انسانی است. ایران و بویژه تهران، كه در حال حاضر در چنین شرایطی قرار دارد، نیازمند یافتن جایگزینهایی برای شیوههای سنتیتر روابط انسانی است. SMSها، بخشی از این بار اخلاقی را به دوش میكشند. چه بسیار SMSها كه موجب شكل گرفتن رابطهیی تازه میان دونفر میشوند.
7 - 2 - پ - ایجاد تفنن و سرگرمی و تولید انبوه طنز
تجربه تلخ هشت سال جنگ، فشار بار دوران سازندگی، مشكلات بسیار مالی و اقتصادی جاری و چندپیشه بودن بسیاری از افراد، باعث شده است تا جامعه به لحاظ روحی سخت نیازمند تفریح و تفنن باشد. از آنجا كه رسانههای عمومی، بخوبی این نیاز جامعه را برآورده نمیكنند، SMSها، به عنوان رسانهیی جایگزین یا مكمل، در تكرار هر روزه خود، كاركردی سخت شادیآفرین پیدا كردهاند.
ایجاد تفنن و سرگرمی، نیازمند انبوهی از فكاهیهای جدید است. SMSها، بویژه با دستمایه قرار دادن امور سیاسی، اجتماعی، فرهنگی،عرفی و … هر روز نو میشود.
8 - 2 - پ - كاركرد تبلیغاتی
این كاركرد بیشتر مورد استفاده كارخانهها، بانكها، برخی ادارات و مراكز دولتی، سازمان صدا و سیما و برخی مراكز دینی قرار میگیرد، كه جهت تبلیغ كالاها، یا خدمات خود از آن بهره می برند. گرچه همواره بهرهبرداری از پیام كوتاه، بحثهای حقوقی بیشماری، مبنی بر تجاوز به حریم خصوصی افراد به همراه داشته است، نكته جالب توجه آنكه؛ به رغم اعلام شركت ارتباطات سیار برای جلوگیری از فرستادن این گونه SMSها برای كسانی كه مایل به دریافت آن نباشند، در طول یك سال گذشته، تنها 3561 نفر، از بالغ بر 5 میلیون و 800هزار مشتر ك، درخواست عدم دریافت این گونه پیامها را دادهاند.
9 - 2 - پ - كاركرد رسانهیی
مخاطبان رسانهها، دارای علایق خاصی هستند كه در انتخاب رسانه مطلوب، نقش اساسی ایفا میكند. به عبارت دیگر، مخاطبان در پی آن هستند كه آنچه را از جنس علایقشان است، در رسانه بیابند. با توجه به این اصل، آنچه در مورد رسانههای موجود در ایران مشهود است، برآورده نشدن خواست و علایق مخاطبان و نوعی بیتوجهی به سلیقه آنان رویكرد اطلاعرسانی قطرهچكانی، موجب شده تا در این میان، SMS با توجه به ویژگیهای منحصر به فردش، نقش بدیل را برعهده گیرد.
10 - 2 - پ - ایجاد شبكههای اجتماعی مجازی
شبكههای اجتماعی، بافتهای جامعه است كه به وسیله تارهای نامریی ارتباطات اجتماعی، به هم تنیده شده. یكی از كاركردهای مهم SMS، آن است كه با برقراری ارتباط با دیگران، موجب تقویت یك شبكه اجتماعی و یا ایجاد شبكهیی جدید میشود. البته، شبكه تازه تأسیس، ممكن است ناپایدار و كمدوام، یا پایا و با دوام باشد. در حال حاضر، بسیاری از افراد در اتاقهای گفتگو (Chat - Rooms) و یا وبلاگها، شماره موبایل خود را به دیگران میدهند و از آنان درخواست میكنند كه SMSهای جدید را برایشان بفرستند. همانطور كه، مراجعهكنندگان و یادداشتنویسان یك وبلاگ، یا اتاق گفتگو، گاه یك شبكه اجتماعی را تشكیل میدهند، مبادله كنندگان SMS نیز میتوانند یك شبكه اجتماعی مجازی ایجاد كنند. شبكه اجتماعی، بسته به موضوع ارتباط اعضا، میتواند سیاسی، اجتماعی، مذهبی، ادبی و … باشد. با تشكیل این شبكهها، میتوان كاركردهای خاصی را نیز از آنها انتظار داشت. این شبكهها، دارای ظرفیتی بالا است و قادر است پیامی را در زمانی بسیار كوتاه، در سرتاسر كشور و در میان لایههای مختلف مردم پخش كند.48
11 - 2 - پ - ساخت پذیرشها، یا وجههنظر
عملكرد سریع و فراگیر SMS، كه حاصل كاركرد رسانهیی و ایجاد شبكه اجتماعی آن است، به كاركرد دیگری منجر میشود كه ساخت پذیرش یا وجههنظر است. در شرایط سلب اعتماد از رسانههای رسمی، بهترین موقعیت برای رسانههای جایگزین پیش میآید كه با استفاده از ظرفیتهای خود به ساخت دیدگاه عمومی در مورد مسایل گوناگون بپردازند. SMS در این كاركرد، رسانهیی مردمی است كه محتوایش،از پذیرش قابل قبولی برخوردار است.
12 - 2 - پ - كاركرد سیاسی
كاركرد سیاسی را، شاید بتوان یكی از بزرگترین كار ویژههای SMS در ایران دانست. حجم بسیار گستردهیی از پیامهای كوتاه، د ارای مضمون سیاسی است. گویی فناوری تازه، بهترین ابزار را در خدمت مردمانی قرار داده است كه در طول تاریخ، همواره ناخرسندی خود از حكومت را با طنز بیان میكردهاند.
كاركردهای سیاسی SMS را میتوان با شبنامهها مقایسه كرد. شبنامهها، همزمان با ورود دستگاههای چاپ و تكثیر در دوران قاجاریه و متناسب وبا فضای جامعه سیاسی - مطبوعاتی كشور،در تاریخ وسایل ارتباط جمعی ایران ظهور پیدا كردند. شبنامه، نشریهیی بود كه در برابر روزنامه - كه با هویت مشخص گردانندگان و نویسندگان آن و به صورت آشكار منتشر میشد - به صورت پنهانی تهیه، تكثیر و توزیع میگردید.بعدها، بویژه در نهضت مشروطه، به صورت جنگافزاری كارساز در خدمت برخی از مشروطهخواهان قرار گرفت. این نوشتهها، با هدفهای سیاسی - اجتماعی و برای برانگیختن مردم بود و از اواخر پادشاهی ناصرالدین شاه باب شد. (49) شبنامهها، در واقع داستانها، گزارشها و اتهامنامههای علیه شاه و صاحبان سمتهای سیاسی – اجتماعی بود كه بیشتر با قلمی نیشدار، یا طنزآلود، بدون امضا و نشانی، بر روی یك صفحه تكثیر میشد. (50)
البته، شبنامهها در مواردی دچار كژكار كردیها و بدكاركردهایی نیز شده و در چارچوب غرضورزیها و منافع شخصی، ابزار دست رقبای سیاسی – به منظور تخریب چهره و وجهه رقیب و از میدان به در كردن یكدیگر - شد.(51) به لحاظ تاریخی، برخی از پژوهشگران تاریخ معاصر ایران، بویژه تاریخنگاران مطبوعات سیاسی، رقابت میان امینالدوله با عینالدوله در انتشار شبنامههای هجوآمیز و فحشنامهها در دوران مظفرالدین شاه و در آستانه انقلاب مشروطه را در این راستا ارزیابی میكنند. (52) با وجود به فراموشی سپرده شدن نقش شبنامه، دوباره، ردپای آن را در انتخابات دوره نهم ریاست جمهوری میتوان دید. در این دوره، شبنامهها، به منظور تخریب چهره و وجهه سیاسی – اجتماعی و تشخیص شماری از كاندیداهای ریاست جمهوری، به كار برده شد. (53)
SMS نیز، همچون شبنامهها، در مواردی دچار كژكاركردیهایی شده و در جهت تخریب چهره شخصیتهای سیاسی و رقبای فكری به كار گرفته شده است. بهرهگیری از SMS كه در دی ماه 1385 در تخریب وجهه رییس سازمان گردشگری و میراث فرهنگی – كه در عین حال معاونت رییس جمهوری دولت اصولگرا را نیز بر عهده دارد - در مراسم افتتاحیه نمایشگاه گردشگری در تركیه، با دست زدن در پایان رقص سماعی، بهانه لازم را به رقبا داد؛ در این زمره قابل ارزیابی و توجه است.
كاركرد سیاسی SMS در مقاطعی همچون زمان انتخابات، بسی نمایانتر میشود. SMS، نخستین تجربه كاركرد سیاسی خود را در انتخابات هفتم مجلس شورای اسلامی از سر گذراند؛ آنجا كه رسانههای عمومی، از بحث پیرامون مسأله تحریم انتخابات منع شده بودند، SMSها، پیام طرفداران تحریم را به همه جای كشور رساندند. هرچند، از نتیجه و میزان تأثیرگذاری این پیامها اطلاعاتی در دست نیست، ولی، نفس این اقدام، خود نكتهیی حائز اهمیت در معادلات سیاسی ارزیابی میشود. دومین تجربه سیاسی SMS، در آستانه نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ظهور و بروز یافت. در این انتخابات، بعضی از پیامهای مبادله شده، به منظور تخریب كاندیداهای ریاست جمهوری بوده است. (54)
سومین تجربه، مربوط به انتخابات اخیر (24 آذر 1385) شورای شهر و خبرگان است. در این دوره، SMSها، به عنوان ابزار تبلیغات، توانستند بخش وسیعی از كشور را پوشش دهند و SMS به صورتی گسترده، وارد عرصه تبلیغات سیاسی كاندیداها شود. (55) پیامها در این دوره از انتخابات، عاری از تبلیغات تخریبی برای كاندیداهای مختلف بوده و از جریانهای مختلف سیاسی، SMSهایی برای شهروندان، بویژه در تهران و شهرهای بزرگ فرستاده شده است. در جریان انتخابات یاد شده، خبری مبنی بر ضرب و شتم اعضای هیأت نظارت، توسط هواداران یكی از كاندیداهای یك گروه ائتلافی، برای میلیونها نفر در چندین نوبت و به منظور تخریب چهره گروه و كاندیدای رقیب، فرستاده شد. (56)
ت) برخی تجربیات جهانی در بهرهگیری از SMS
1 - ت - تجربه انتخاباتی در كشورهای توسعه یافته
در این سالها، پیشرفتهای فناوری و الكترونیك شدن مراكز و سازمانهای دولتی و خصوصی، رشد چشمگیر داشته است. سیستمهای الكترونیك، مانند دولت الكترونیك(57) و اخیراً، رأیگیری الكترونیك(58)، روز به روز در حال نفوذ به زندگی مردمان است. تجربه نشان داده كه الكترونیك كردن بخش یا بخشهایی از یك سازمان، رشد كیفی مناسبی در روند كاری آن سازمان به وجود آورده است. یكی از مهمترین اهداف دولت الكترونیك(59)، صرفهجویی در وقت مردم و كاهش هزینههای اجرایی سازمانهای دولتی است كه سیستم رأی گیری الكترونیك، به عنوان زیرسیستم دولت الكترونیك، چنین اهدافی را دنبال میكند. (60)
انتخابات عمومی در كشورهای اروپایی و آمریكایی، در سالهای اخیر، به صورت نیمه الكترونیكی و الكترونیك امتحان شده و نتایج مطلوبی را هم به دنبال داشته است. (61) طبق آمار هم پرسیهای به عمل آمده در این كشورها، به طور میانگین 75% از مردم (90% مردم بلژیك، 70% مردم انگلستان، 75% مردم ایالات متحده آمریكا) با الكترونیكی كردن سیستمهای رأی گیری – جهت اطمینان بیشتر از صحت برگذاری انتخابات و همچنین افزایش سرعت در ا اجرا و كاهش هزینهها – موافق هستند.
یكی از مهمترین مشكلات در كشورهای اروپایی و آمریكایی، پایین آمدن شمار شركتكنندگان در انتخابات عمومی است. چنان كه در اروپا، تعداد شركتكنندگان در سال 1950 كه 37/83% بود، در آخرین انتخابات پارلمان، به حدود 24% كاهش یافته است. همین مشكل، باعث شده كه حتا، كشورهای محافظه كار، مانند انگلستان - كه دارای روند انتخاباتی ثابت در 100 سال گذشته بودند – طرحهای جدید و مورد اعتماد برای مردم، جهت افزایش تعداد شركتكنندگان در انتخابات ارایه دهند. (62)
1 - 1 - ت - نیوزیلند
دولت نیوزیلند برای انتخابات پارلمانی در سال 2005 میلادی، پیام كوتاه را به عنوان اصلیترین گزینه ارتباطی برای عموم مردم در نظر گرفت. دولت این كشور، اهداف خود را از به كارگیری SMS در این انتخابات، به این شرح اعلام كرد:
1 - متقاعد كردن افراد واجد شرایط برای ثبت نام در انتخابات پارلمانی سال 2005،
2 - گسترش مبارزات انتخاباتی و تماس با مركز، كه به طور گسترده بر كاربران زیر متمركز است:
افرادی كه تا به حال رأی ندادهاند، افرادی كه تازه 18 ساله شدهاند، افرادی كه بتازگی مهاجرت كردهاند (مهاجران) و افرادی كه انگلیسی، زبان دوم آنهااست.
3 - برقراری ارتباط در زمان كوتاه، از راه یك مركز پیام كوتاه و همچنین پشتیبانی و حمایت از روند كاری خدمات حوزههای رأی گیری در مكانهای مختلف.
4 - منظم كردن و دستهبندی اطلاعات و آرا، از طریق تماسهای پیام كوتاه دو طرفه، با گزارش جزییات؛ شامل طبقهبندی خدمات، زمان انتظار، زمان استفاده و … در یك مركز پیام كوتاه.
در نیوزیلند، SMS به منظور شكستن حصارها و محدودیتهای ثبت نام برای شركتكنندگان درانتخابات معرفی شده، بخصوص جوانان، توانستند با استفاده از این سرویس، ثبتنام خود را با كمترین تأخیر انجام دهند. همچنین، درخواست برای ثبت نام انتخاباتی، به واسطه سرویس پیام كوتاه افزایش یافت. از سوی دیگر، سیستم، دسترسی مردم را به فرم ثبتنام آسانتر كرد.
بر این اساس، معرفی شبكه پیام كوتاه، دسترسی كاربران را تا حدود 50% افزایش داد. یك پیام كوتاه كاربر را تحریك میكند تا وارد عمل شود و این عمل از طریق SMS خیلی سریعتر از E - mail و تلفن صورت میگیرد. در انتخابات نیوزیلند، تماسها، حدود 72% در دو هفته نخست، در مقایسه با سال 2002، افزایش یافت.
مركز ثبت انتخابات، با نتایج جالبی در استفاده از SMS، به عنوان یك گزینه اصلی تماس، روبهرو شد. این مركز، در دو هفته نخست، در مقایسه با سال 2002، 72% درخواست برای ثبت نام داشته است. 51% درخواستهای ثبت شده، از طریق SMS بود و این در حالی بود كه همه كاربران، همچنین امكان انتخاب گزینههای دیگری؛ همچون تلفن یا اینترنت را نیز داشتهاند. در مقایسه با سال 2002، كاربران تلفن و نامه در یك حد بودهاند. اما، كاربران E - mail در سال 2005، حدود 80% كاهش یاتفهاند (انها SMS را به E - mail ترجیح دادهاند). همچنان كه مطرح شد، از آنجا كه هزینه تماس هر كاربر از طریق SMS، 80% ارزانتر از هزینه مكالمه است، استقبال از SMS در این انتخابات، بیش از حدی بود كه مسوولان این كشور انتظار آن را داشتند. (63)
2 - 1 - ت - انگلستان
در انگلستان نیز شورای شهر شفیلد،(64) انتخابات سالانه را، از یك راه برنامه نوین سه گزینهیی،انجام داد. در ماه می سالهای 2002 و 2003 در انتخابات مجلس، رأی دهندگان توانستند از سه ابزار سده 21، یعنی: اینترنت، تلفن مجانی(65) و فرستادن متن از روش SMS و یا از راه دسترسی عمومی به صندوقها و مراكز سنتی رأی گیری، آرای خود را ثبت كنند. حمید رضا ترکمندی ، زیباوب www.zibaweb.com
در آغاز روی كارآمدن رهبران جدید، اداره نخستوزیری انگلستان نگرانی خود را درباره كاهش شركتكنندگان اعلام كرد. چنان كه، در سال 2000، آرای انتخابات ملی، تا 6/29% كاهش یافت و در سال 2001، در انتخابات سراسری، آراء به 4/59% كاستی گرفت و این كمترین اندازه مشاركت از زمان جنگ جهانی اول بود. در همان زمان، شورای شهر شفیلد تصمیم به استفاده از رأی گیری به شیوه الكترونیكی گرفت. این دسترسی جدید به شیوههای نوین انتخابات، یك سكوی پرتاب را برای دولت ایجاد كرد و اهداف دموكراسی الكترونیكی، همانند گسترش استفاده از كارتهای هوشمند، انتخابات مجازی و نظرسنجیها را فراهم آورده است. با این اهداف كلیدی و نشانگرهای اجرایی، شورای شهر شفیلد یك برنامه طراحی كرده است:
- رأی گیری آسانتر و در دسترستر،
- تازه كردن سامانه رأی گیری در سده 21،
- آسان كردن ارتباط عموم مردم با دولت، از طریق معرفی دولت الكترونیك. پروژه، به منظور سازگاری با تغییرات در فناوری و سیاست دولت و گسترشهای قانون طراحی شده است. نتایج به دست آمده در این پروژه، از نظر همه مسوولان محلی شركتكننده، موفق بوده و علاقه مردم را به چنین مدیریتهایی جلب كرده است. (66) نتایج به دست آمده، حاكی از افزایش 8% در رأی گیری جدید نسبت به رأی گیری سنتی است. همچنین، تقریباً 40% افرادی كه رأی میدهند، از شیوه جدید استفاده میكنند و رأی الكترونیكی، بیش از روش پستی مورد استفاده قرار میگیرد. (67)
3 - 1 - ت - مجارستان
مجارستان در انتخابات آوریل سال 2002 میلادی از SMS و E - mail برای انتخابات بهره برد. در این انتخابات، رقابت سخت طرفین با نتایج به دست آمده، گروههای انتخاباتی را به هم نزدیك كرده است. در طی دو هفته آخر مبارزات انتخاباتی، بین طرفهای رقایت انتخاباتی، فناوری متقابل، ارتباطات میان مردمی؛ به طور ناگهانی در مقیاس بزرگی مورد استفاده قرار گرفت.
در كشوری با 10 میلیون نفر جمعیت، حدود 53% مردم آن تلفن همراه دارند و 15% كاربر اینترنت هستند. در این انتخابات، میلیونها پیام كوتاه سیاسی از طرف هواداران احزاب، به روشهای E - mail یا SMS فرستاده شد. در طول مبارزات انتخاباتی، روزانه حجم SMS در حدود 20 الی 30 درصد افزایش یافت. مشاركت مردم این كشور در این انتخابات فزونی گرفت، به طوری كه نقش مهم فناوری جدید در طول رقابت انتخاباتی در مجارستان، بیسابقه بوده است. (68)
2 - ت - جنبش سیاسی SMS در شرق آسیا
1 - 2 - ت - فیلیپین
فیلیپین، در سال 2002، نخستین آزمایش واقعی فناوری فرستادن پیامهای كوتاه را در معرض دید همگان گذاشت. «هاوار رینگولد» نویسنده كتاب «جوامع هوشمند: انقلاب اجتماعی آینده» میگوید: تظاهركنندگان سیاهپوش فیلیپینی، از راه یك خطر سیار منفرد، خبردار شده بودند كه قرار است تجمع اعتراضآمیزی در یكی از خیابانهای شهر مانیل برپا شود. متن پیغام دریافتی آنها از این قرار بود؛ “Black EDSA. Dress 2Go” در واقع، به طور خلاصه، به نشانی محل برپایی تجمع اشاره و تأكید شده بود كه معترضان، لباس سیاه به تن كنند. برپایی این قبیل تجمعات، سرانجام به واژگونی حكومت «جوزف استرادا» رئیس جمهور وقت فیلیپین انجامید.
از آن زمان تاكنون، استفاده از SMS به عنوان یك ابزار سیاسی بسیار فراگیرتر شده است. رینگولد در این باره میگوید: «رویدادهای بزرگی در نتیجه استفاده از این فناوری در حال اتفاق افتادن است. من میتوانم كشورهای چندی را در بخشهای مختلف جهان در ذهن خویش مجسم كنم كه انتخابات آنها در آینده تحت تأثیر این فناوری قرار میگیرد.»(69)
2 - 2 - ت – كره جنوبی
كره جنوبی، نمونه جالبی از تأثیر فناوری SMS بر سرنوشت انتخابات آن است. هماكنون، بسیاری از كارشناسان كرهیی با این عقیده موافقند كه «روموهیون» رئیس جمهور فعلی، هرگز بدون كمك اینترنت و SMS قادر به پیروزی در انتخابات گذشته نبود. اوضاع داخلی كره در دسامبر سال 2002، به گونهیی بود كه جریان اصلی رسانههای محافظهكار، با تمام قوا از «لیهویچانگ» رقیب انتخاباتی «رو» طرفداری میكردند، بویژه، زمانی كه یكی از رقبای پیشین - كه صلاحیت «رو» را مورد تأیید قرار داده بود – به طور غیرمنتظره، پشتیبانی خویش را از او در آستانه روز برگذاری انتخابات قطع كرد. اما، هواداران تبلیغاتی «رو» - كه بیشترشان از نسل جوانتر «فناوری اطلاعات» بودند - تلاش پیگیری را در واپسین دقایق و لحظههای باقیمانده به برگذاری انتخابات صورت دادند. آنها، با فرستادن نامههای الكترونیك E.mail) و SMS) برای 800 هزار رأی دهنده در صبح انتخابات، عملاً تلاش كردند تا مخاطبان پیامهای خویش را به حضور در پای صندوقهای رأی تشویق كنند. با تلاش وبسایتهای خبری جایگزین، نظیر oh, My News و فرستادن پیامهای SMS، «رو» توانست در انتخابات ریاست جمهوری آن سال، با اختلاف فقط دو درصد، بر رقیب خود پیروز شود. مدیر بینالمللی oh, My News میگوید: «شاید شما به برنامههای تولید شده در تلویزیون اعتماد نداشته باشید، اما، یقیناً پیغامی را كه از یك دوست دریافت میكنید، جدی خواهید گرفت.»70
3 - 2 - ت - كره شمالی
كرهشمالی، در زمره منزویترین رژیمهای استبدادی جهان طبقهبندی میشود. ورود شمار قابل توجهی از خطوط تلفن سیار از كشور چین، باعث شده است تا تلاش مراجع حكومتی برای ممنوع ساختن استفاده از این قبیل وسایل ارتباطی، تا حد زیادی ناكام جلوه كند. فعالان حقوق بشر، طی سالیان متمادی تلاش میكردند تا برای آگاه ساختن مردم كره از تحولات منطقهیی و بینالمللی، به قاچاق رادیو به این كشور فقیر بسنده كنند. اما، همین افراد، در حال حاضر با حیرت عمیقی به نقش و تأثیرگذاری فناوری موبایل در بهبود شرایط داخلی جوامع بسته مینگرند.
4 - 2 - ت - چین
در كشورهایی مانند چین، كه اینترنت را سانسور میكنند، تلفن سیار میتواند نقش مهمتری بازی كند. آنها، یكی از معدود ابزارها برای بیان ناگفتهها - بیترس از سانسور - را در اختیار افراد میگذارند. این كشور، بزرگترین بازار تلفن سیار را، با كمابیش 350 میلیون كاربر، در اختیار دارد. در دسامبر 2005، 12هزار كارگر چینی، در اعتراض به یك تهیه كننده محصولات Wal - mart دست به اعتصاب زدند. اگرچه آنها در یك اتحادیه متشكل نبودند، اما دسترسی به SMS كافی بود تا هماهنگی لازم برای تبلور چنین اعتراضی پدید آید.
بهار سال 2006، چین به مدت سه هفته در تب اعتراضات وسیع ضد ژاپنی میسوخت. جوانان چینی، با فرستادن نامههای الكترونیكی و پیغامهای كوتاه چند حرفی، عملاً هموطنان خویش را به تحریم كالاهای ژاپنی و روانه شدن به خیابانها تشویق میكردند.
اطلاعات بعدی، در مورد مسیرهای راهپیمایی و حتا، نوع شعارهایی كه قرار بود فریاد زده شود، جزء عناصر اصلی پیغامها بود. اگرچه این پیغامها هیچ هویت سازمانی آشكاری نداشت، اما، كمك كرد تا 20 هزار نفر برای برپایی یك راهپیمایی سراسری در 16 آوریل گردهم آیند.
از زمانی كه حكومت چین درصدد برآمده است تا راهی را برای فیلتر كردن عملی پیامهای SMS بیابد، بارها ناچار شده تا از طریق توسل به همین فناوری، به فرستادن پیغامهای هشداردهنده در مورد لزوم گردن نهادن به مقررات داخلی و حفظ آرامش جامعه بپردازد. با این حال، شیوع فناوری فرستادن پیام كوتاه، نمایانگر چالشی جدی برای حكومت چین است. پس از اعتراضات خونین دانشجویان و فعالان سیاسی در میدان «تیان آنمن» مراجع حكومتی در چین به تصویب مقرراتی پرداختند كه به موجب آنها گرفتن پروانه از نمایندگیهای محلی امنیت عمومی سراسر كشور، برای برپایی تظاهرات تاكید شده است. «كیانگ ژیائو» مدیر «پروژه اینترنت چین» در دانشگاه كالیفرنیا در بركلی می گوید: «حالا هركس می تواند از SMS و E - mail برای سازماندهی یك اعتراض دسته جمعی در مقیاس بزرگ استفاده كند، بدون این كه نیازی به گرفتن پروانه از دولت باشد». وی در ادامه میافزاید:«جوانان امروز چین ابزارهای ارتباطی بسیار قدرتمندی را در اختیار دارند.»71
3 - ت - دموكراسی سازی در خاورمیانه
1 - 3 - ت - لبنان
فرستادن پیغام از طریق خطوط تلفن همراه در خاورمیانه نیز تأثیرات عمیقی را برجای نهاده است. در مارس سال 2005، شهروندان لبنانی از E - mail و SMS برای سازماندهی یك راهپیمایی بسیار باشكوه در بیروت استفاده كردند و موفق شدند تا یك میلیون تظاهر كننده را كه ظاهراً همگی خواستار خروج نظامیان سوری از كشورشان و نیز كنارهگیری دولت طرفدار سوریه در لبنان بودند، جمع كنند. حدود یك ماه بعد، زیر فشار سازمان ملل متحد و فشار تظاهركنندگان لبنانی، 14 هزار نظامی سوری مجبور به ترك لبنان و پایان دادن به حضور 29 ساله خویش در این كشور شدند.
2 - 3 - ت - كویت
در كویت نیز، زنان با تشكیل تجمعاتی – كه گستردگی و تنوع آنها تاكنون سابقه نداشته است - خواستار برخورداری از حق رأی در انتخابات كشورشان شدند. برخلاف سالهای پیش، اعتراضات امسال زنان كویتی بسیار مؤثرتر بوده است. زیرا، امكان فرستادن پیام از طریق تلفنهای همراه، در عمل به ظاهر كنندگان كویتی اجازه داد تا دختران جوان را از مدرسهها بیرون بكشند و به خیابانها روانه كنند تا از این طریق به پیشبرد اهداف خویش امیدوارتر باشند. تلاشهای معترضان، بالاخره، نتیجه داد. پارلمان كویت، اخیراً لایحهیی را به تصویب رساند كه براساس آن، زنان این كشور حق رأی دادن در انتخابات و خیز برداشتن برای تصدی كرسیهای پارلمانی و شورای محلی را خواهند داشت.72
3 - 3 - ت - عراق
در عراق نیز، با توجه به شرایط حاكم براین كشور، مضامین پیامهای كوتاه؛ شامل لطیفهها و صداهایی درباره بمبگذاریهای انتحاری، فرقهگرایی، قیمت بنزین، صدام حسین و بوش است.
محتوای یكی از پیامهای ظریف و نیشدار این است:
«جناب بوش، یك برنامه زمانبندی شده برای عقبنشینی مردم عراق از خاك این كشور را اعلام كرده است!».
در این كشور، به دلیل شرایط امنیتی، بیشتر رستورانها، كافهها و سینماها بسته است. بنابراین، پیام كوتاه و زنگهای گوناگون برای عراقیها، به عنوان وسیلهیی برای ایجاد تفنن و سرگرمی، به كار میرود. بعضی از عراقیها، از موبایلهای خود برای بیان اظهارات سیاسی استفاده میكنند. همینطور، طرفهای رقابتهای سیاسی، از زنگهایی با مضامین «سرزمین من عراق» و یا سرود ملی این كشور پیش از صدام - به سبب محبوبیت پیام كوتاه - به عنوان راهی برای كسب پیروزی در مبازرات پارلمانی سال گذشته این كشور استفاده كردند.73
نتیجه گیری
بنیان كاركردگرایی بر این واقعیت استوار است كه دوام و بقای كلیه سنن و مناسبات و نهادهای اجتماعی، به كار یا وظیفهیی بستگی دارد كه در نظام اجتماعی برعهده میگیرند. در این میان، آنچه مطرح و مهم تلقی میشود، سودمندی آنها در كل نظام است. زیرا، مبادله را تسهیل میكنند تا كلیه گروههای درگیر و عناصر ذینفع از آن بهره جویند.74
در این مقاله، تلاش شد تا ضمن طرح كار ویژههای مختلف SMS، وجوه مختلف كاركردی این ابزار نوین ارتباطی - بویژه با ذكر مصادیق و نمونههایی از آن - مورد طرح و بررسی قرار گیرد.
گفتن ندارد كه ارتباطات، عامل مهمی برای دگرگونی و تحول در جهان معاصر است. از اختراع صنعت چاپ و تحول در جهان معاصر است. از اختراع صنعت چاپ گرفته تا پیدایش فناوریهای نوین مخابراتی و ارتباطی، همگی در خدمت تغییر و تحول بوده است.
تلفن همراه، از جمله آخرین فناوریهایی است كه با وجود مدت كمی كه از ورود آن به كشور ما میگذرد، تأثیرات چشمگیری را در حوزههای گوناگون به جای گذاشته است.
در كشورهایی كه دستاوردهای چشمگیر در حوزه فناوری داشتهاند، همچون كره جنوبی، فرستادن پیام با تلفنهای همراه، به شیوهای برای ترویج چیزی تبدیل شده است كه كارشناسان، از آن به عنوان «دموكراسی موبایل» یاد میكنند. این حالت، در جوامع كنترل شدهیی، مانند چین و كشورهای خاورمیانه، حتا، شدت بیشتری دارد. زیرا فناوری فرستادن پیامهای كوتاه، با نظارت گسترده مراجع حكومتی روبه رو نبوده و هزینه مادی – امنیتی آن نیز چندان زیاد نیست. در عمل كانال زیرزمینی تازهای برای بیان حقایق سانسور نشده - البته در قالب عبارتهای كوتاه – فراهم آمده است. تظاهركنندگان از این ابزار پیشرفته برای بسیج افكار عمومی، جهت برپایی تجمعات اعتراضآمیز، هشدار به مراجع حكومتی در برابر تضییع حقوق شهروندان و بعضاً، پخش هرزنامههای سیاسی، استفاده میكنند. این فناوری، همچون جوامع را قادر ساخته تا با سرعت بینظیری، به طراحی اقدامات دسته جمعی بپردازند.
البته، فرستادن پیامهای كوتاه از طریق تلفن همراه، میتواند به ابزاری در خدمت گروههای تروریستی نیز قرار گیرد. شبكه تروریستی «القاعده» طی سالیان اخیر توانسته است، با بهرهگیری از این فناوری، نیروهای خود را سازماندهی كند. مواردی نیز وجود داشته كه قابلیت فرستادن پیامهای كوتاه عملاً بروز خشونتهای جبران ناپذیری را موجب شده است. رینگولد میگوید: نمیخواهم بگویم كه فناوری موبایل یكسره خوب یابد است؛ در حقیقت، وقتی زمان برگزاری انتخابات فرا میرسد، شما میخواهید به نتیجه آن بیندیشید. بیگمان دوست ندارید كه دیگران بیانگیزه لازم و بیآگاهی و اندیشیدن، با موضوعی به این پایه از این اهمیت برخورد كنند.
با تمام این اوصاف، فعالان حوزههای سیاسی و اجتماعی، به طور كاملاً محتاطانهیی، امیدوارند كه این فناوری تأثیرات عمیقی را در بطن جوامع محدود كننده آزادی بیان ایجاد كند و استفاده از فناوری موبایل در كنار اینترنت و خدمات پستی آن بتواند آیندهیی متفاوت را برای جهانیان رقم بزند.
پاورقیها:
1 - عضو هیأت علمی دانشكده علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی (واحد تهران مركزی)
2 - كارشناس ارشد رشته روابط بینالملل
3 - Short Message service
4 - SMS، به عنوان ابزار نوین ارتباطی از دیدگاههای مختلفی از جمله: نظریات ارتباطی، قابل بررسی است و شناخت و بررسی دقیق جنبههای مختلف آن، وقت و فرصت بیشتری را میطلبد، كه در این مختصر نمیگنجد. جهت آشنایی با نظریات ارتباطی، نگاه كنید به:
الف)ورنر سورین، جمیز تانكارد، نظریههای ارتباطات، ترجمه علیرضا دهقان، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1381.
ب) داود زارعیان، مبانی كلی ارتباطات جمعی، تهران: انتشارات كارگزار روابط عمومی، 1382.
5 - Functionalism Theory
6 - تقی آزاد ارمكی، نظریههای جامعهشناسی، تهران: انتشارات سروش، 1376، ص 49.
7 - Wholes
8 - sub - systems
9 - تام او. سولیوان و دیگران، مفاهیم كلیدی ارتباطات، ترجمه میرحسن رییس زاده، تهران: انتشارات فصل نو، 1385، ص 173.
10 - غلام عباس، نظریههای جامعهشناسی، چ 10، تهران: انتشارات سمت، 1383، ص 212.
11 - Disintegration
12 - unstability
13 - حسین ابوالحسن تنهایی، درآمدی بر مكاتب و نظریههای جامعهشناسی، تهران: انتشارات مرندیز، 1374، صص 6 - 75.
14 - تقی آزادارمكی، همان، ص 50. و نیز بنگرید به:
- Bert N. Adams, R.A. Sydie, Sociological Theory, Thousand Oaks, California: Pine forge Press, 2001, pp. 59, 230, 259. 273, 603.
15 - هرمز مهرداد، مقدمهیی بر نظریات و مفاهیم ارتباطات جمعی، تهران: انتشارات فاران، 1380، ص 44.
16 - مقایسه كنید با: دنیس مك كوایل، درآمدی بر نظریه ارتباطات جمعی، ترجمه پرویز اجلالی، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1382، ص 105.
17 - مقایسه كنید با: هرمز مهرداد، همان، ص 74.
18 - Correlation
19 - Continuity
20 - Mobilization
21 - مقایسه كنید با: همان، صص 7 - 76.
22 - حمیرا مشیرزاده، درآمدی نظری بر جنبشهای اجتماعی، تهران: پژوهشكده امام خمینی و انقلاب اسلامی، 1381، صص 62 - 261.
23 - جهت آشنایی با ویژگیها و دیدگاه نظریهپردازان جنبشهای نوین اجتماعی، ر.ك. به:
الف)دوناتلادلاپورتا، ماریو دیانی، مقدمهیی بر جنبشهای اجتماعی، ترجمه محمد تقی دلفروز، تهران: انتشارات كویر، 1384.
ب) علی كریمی، «جنبشهای جدید اجتماعی و هویت با تأكید بر ایران»، در كتاب نهادهای مدنی و هویت در ایران، تهران: انتشارات تمدن ایرانی، 1385.
24 - Scott B. Guthery & Mary J. Gronin, Mobile Application Development with SMS and SIM, New York: Mc Graw - hill, 2002.
25 - Point to point
26 - Point to multipoint
27 - http://www.azarsms.com/faq.html#03 (7/1/2007)
28 - http://www.Zenith-sms.com/beta/smsinfo.asp (10/1/2007)
29 - http://www.aftab.ir/news/2006/apr/22/c3c1145703972-science-education-information-tech-nology.php (4/11/2006)
30 - Ibid.
31 - Ibid.
32 - رضا شوقی، «تحلیل جامعهشناسی پدیده اس. ام. اس ایرانی» در:
- http://www.radiozameneh.com/special/2006/10/post-15-html (19/11/2006).
33 - امیر مسعود رادی، «SMS فراتراز یك پیام»، در:
- http://www.kurdsms.com/news/9 (4/11/2006)
34 - http://www.tcwmagazine.com/tahlil/m8- 6.Htm (4/11/2006).
35 - http://www.aftab.ir/news/2006/apr/22/c3c114503972-science-education-information-tech-nology.php (4/11/2006).
36 - Interactive
37 - زمانی كه سیستم ارتباطی كه در كنار تلویزیون وجود داشته باشد، به طوری كه بینندگان از داخل منازل خود نوعی ارتباط دوسویه را با مجریان یك برنامه برقرار كنند، این تلویزیون اینتراكتیو نامیده میشود.
38 - http://www.taban.net/totala.Php? Ide-15/14 (4/11/2006).
39 - http://www.tct.ir/componentsi.php? rO v=88 KMAPDZGR…(27/12/2006)
40 - http://www.itna itna ir/archives/telecom/004168.Php (11/4/2006).
41 - http://www.aftab.op.cit.
42 - http://www.itna.ir/archives/telecom/004168.Php (11/5/2006).
43 - http://www.hamshahri.org/News/? Id=18777 (27/3/2007).
44 - رضا شوقی، همان.
و نیز جهت اطلاع بیشتر ر.ك به: حسن جوادی، تاریخ طنز در ادبیات فارسی، تهران: انتشارات كاروان، 1384.
45 - http://www.Aftab.Op.cit
46 - روزنامه فناوری اطلاعات، سال اول، شماره 155، 6/9/1385، ص 5.
47 - رضا شوقی، همان.
48 - جهت اطلاع بیشتر از جامعه مجازی ر.ك به:
الف) ژان ماری گنو، آینده آزادی: چالشهای جهانی شدن دموكراسی، ترجمه عبدالحسین نیك گهر، تهران: دفتر مطالعات سیاسی بینالمللی، 1384، ص 92.
ب)جمیز اسلوین، اینترنت و جامعه، ترجمه عباس گیلوری و علی رادباوه، تهران: نشر كتابدار، 1380، صص 83 - 82.
پ)هیوبرت دریفوس، نگاهی فلسفی به اینترنت، ترجمه علی ملائكه، تهران: انتشارات گام نو، 1383، ص 162.
ت) مرادعلی صدوقی، تكنولوژی اطلاعات و حاكمیت ملی، تهران: دفتر مطالعات سیاسی بینالمللی، 1380، صص 47 و 162 - 160.
H) Leaha Lieverouw, Sonialivings Tone (ed), Hand Book of New Media, London: SAGE Publication, 2002, pp. 39 - 41.
49 - ناصرالدین پروین، تاریخ روزنامهنگاری ایرانیان و دیگر پارسینویسان، 2ج، تهران: مركز نشر دانشگاهی، 1377، ج 1، ص 182.
50 - همان، ص 184.
51 - جهت اطلاع بیشتر در مورد شبنامهها ر.ك به: الف) ناصرالدین پروین، همان، ج 2، صص 82 - 377.
ب)فرید قاسمی، سرگذشت مطبوعات ایران: روزگار محمدشاه و ناصرالدین شاه، 2 ج، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ج 2، صص 38 - 1837.
52 - الف) محیط طباطبایی، تاریخ تحلیلی مطبوعات ایران، چ 2، تهران: مؤسسه انتشارات بعثت، 1375، ص 102.
ب)عبدالرحیم ذاكر حسین، مطبوعات سیاسی ایران در عصر مشروطیت، چ 3، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1375، صص 47 و 48.
53 - جهت آشنایی با فضای انتخابات دوره نهم ریاست جمهوری و نقش شبنامهها ر.ك.به:
- امیر سیاح، نقش آفرینان سوم تیر، تهران: ناشر مؤلف، 1384، صص 64 و 66، 67.
54 - «انقلاب كوچك پیام كوتاه در انتخابات»، در:
- http://daily.Ghajar.ir/archives/039020.Html (4/7/2005).
55 - جذب SMS به صورت انبوه، از سوی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، به بخش خصوصی واگذار شد كه سه شركت اقدام به فرستادن SMSهای انبوه میكنند. این شركتها، موظفند مفاد آییننامهیی را كه در سال 1383 تصویب شد و ضمانت اجرایی دارد، رعایت كنند. این آییننامه، در پنج اصل مطرح میشود: الف) با اصول و مبانی دین اسلام و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مغایرت نداشته باشد و در تضاد نباشد.
ب) باعث تشویش اذهان عمومی نگردد. پ) مخل نظم و آرامش حاكم بر جامعه نباشد ت) به اخلاق حسنه حاكم بر جامعه آسیب نرساند. ث) با سیاستهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی كشور مغایرت نداشته باشد.
56 - «آخرین تلاشها برای انتخابات» در:
- http:www.irna.com/fa/news/view/line-7/8509224801101134.htm (13/11/2006).
57 - E - Government
58 - E - Voting
59 - جهت آشنایی بیشتر با تعریف، ساختار، اهداف و مزایای دولت الكترونیكی ر.ك. به:
الف) محمد حسن مرادی، رقیه هاشمی، فناوری اطلاعات و دولت الكترونیكی، همدان: انتشارات نور علم، 1384، صص 98 - 73.
ب) پاتریسیاجی، پاسكوال، دولت الكترونیكی، ترجمه مسعود شفیعی، تهران: انتشارات پیامرسان، 1384، صص 9،10،18،24،26.
60 - Rachel K. Gibson, Andrea Rommele & Stephen j. Ward (ed), Electronic Demoaracy, London: Routledge, 2004, pp. 40, 44, 48 - 56, 195.
61 - Graeme Browning , Electronic Democracy: using The Internet to Transform American Political, second Edition, New Jersey: Information today, Inc, 2002, pp. 131 - 168.
62 - جابر كریمپور، كامل نورانی، «انتخابات الكترونیكی در دولت الكترونیكی»، در:
- http://www.irandoc.ac.ac.ir/Data/E-J/ vol 4/noorani.Htm (24/11/2006).
63 - http://www.callcentre - expo.co. uk/Ex-hibitorilibrary/302/Elections.Pdf (22/10/2006).
64 - Sheffield
65 - Free phone
66 - “Edemocracy in Sheffield”, in http://unpanl. Un. Org/ intradoc/ groups/ public/documents/ other/ uNpANo 22729. Pdf (22/10/2006)
67 - Ibid.
68 - Steven Clift, “Mobile Text Message (sms) and Plitics - Hungary and China”, in: the http://www.mailarchive. com/do - wire@tc. Umn. Edu/msgoo 481 - html (23/5/2002).
69 - كتی هونگ، «sms فناوری نوین ارتباطی راهی به سوی آینده»، در:
- http: www.kurdsms.com/news/11/(10/3/2006).
70 - همان.
71 - همان.
72 - كتی هونگ، همان.
73 - Hossamel. Hamalawy, “sms culture in Iraq”, in: http://arabist/net/ archives/2006/08/22/sms-culturein-iraq (22/8/2006).
74 - بنگرید به: غلامعباس توسلی، نظریههای جامعهشناسی، چ 3، تهران: سمت، 1371، ص 212.
منبع: ماهنامه اطلاعات سیاسیاقتصادی شماره 346-345 - نویسندگان: منیره عرب / مجتبی مقصودی
این وبلاگ اختصاص به مطالب علمی در زمینه روانشناسی و مشاوره داره واگر شما هم مقاله ای در این زمینه دارید می تونید به ایمیلم بفرستید یا در صفحه نظرات بگذارید تا با نام خودتان نمایش داده شود.